8  3.  Leisxız,  Errichtung  einer  Societät  in  Deutschland.

16.  E.  s.  nihil  se  imimisceat  rebus  ad  religionem  pertinentibus,  ınembra  tanıen
particulatim  suam  in  ea  re  causam  agere  nihil  ad  societatem  pertineto.

17.  Viri  magni,  opulenti,  curiosi,  honoraria  societatis  membra  esse  poterunt.

18.  Experimentorum  ac  doctrinae  commerecium  esto.

19.  Minime  omnium  edatur  diurnale:  serventur  haec  suo  tempori.

20.  Certus  personarum  numerus  esto:  qui  ultra  eum  recipi  velit,  cum  onere
sustineto  [sic].

21.  Qui  intra  nuınerum  sunt,  jis  de  futuro  salaria  praebeantur.

22.  Sed  unde  vero?  Scilicet  qui  vix  12  Assessores  Camerae  sustentare  potuerunt
  post  sesquisecularem  deliberationemn,  ii  hominibus,  ut  ipsi  putant,  supervacuis
stipendia  praebebunt?  —  Sed  accipe  rationem:  vectigal  papyraceum,  quale  in  Hollandia
  et  Palatinatu,  universaliter  introducatur.

23.  Ejus  vectigalis  dimidium  principum,  in  quorum  territorio  charta  venditur,
dimidium  societatis  esto.

24.  Hoc  vectigal  paruın  gravabit  Rempublicam,  quia  agricolis  atque  opificibus,
qui  caeteris  tributis  maxime  gravantur,  minimum  detrahet.  Gravabit  tantum  mercatores.
  litigantes,  eruditos,  homines  si  cum  incredibili  labore  miserae  plebis  comparentur,
  otiosos,  qui  numquam  excitabunt  rebellionem.

25.  Nullus  sit  exemtus,  ne  princeps  quidem  aut  ministrorum  quispiam.  Quod
enim  ita  principes  solvunt,  centies  recipiunt,  prorsus  ut  Elector  Moguntinus  itidem
solvit  vectigal  pontis,  das  Brückengeld.

26.  Eo  vectigali  imposito  ınultorum  scribacitas  frenabitur.  Imprimis  ınercatoribus
  hoc  decedere  nihil  nocet  Reipublicae,  caetera  fere  in  litigantes  redundabunt.

27.  Societas  etiam  inspectionem  habeat  manufacturarum  et  commerciorum.

28.  Mala  Rei  librariae  multa  magnaque  sunt  et  Reipublicae  admoduın  damnosa.
  Consistunt  autem  in  eo,  quod  optima  quaeque  non  imprimuntur,  imprimuntur
multa  perniciosa,  plura  supervacua,  omnia  confusa.  Impressa  vero  vix  venduntur,
nisi  exigua  aut  ridicula,  omnino  etiaınm  perniciosa.

29.  Rationes  igitur  ineundae  sunt,  quibus  prohibeatur  librorum  malorum
distractio,  superfluorum  sistatur,  optimorum  adjuvetur.  Par  est  ratio  de  impressione.

30.  Nullus  liber  imprimatur,  in  quo  non  autor  indicet  in  praeimisso  aliyquo
loco,  quid  praestiterit  Reipublicae  utile  ab  aliis  ignoratum.  Et  illud  ipsum  intus
in  libro  signet.  ut  excerpi  integrum,  si  opus,  possit.  Si  quis  librum  totum  suis
speculationibus,  vel  experimentis  plenum  habuerit,  exprimet  tamen  quod  prae  ceteris
scitu  utile  putet.  Iloc  multos  a  scribendo  inepta  continebit.

31.  Kein  Drucker  soll  ein  Buch  zu  drucken  über  sich  nehmen,  es  sey  dann
die  Censur  dabey.

32.  Censura  soll  darin  bestehen,  ne  quid  liber  contineat  contra  pietatemn  et
bonos  mores.

33.  Censores  sollen  seyn  die  nächste  Universität  im  selben  Territorio,,  darinnen
der  Truck  geschieht,  oder,  ist  keine  Universität  darinnen,  eine  nächste  Universität.

3.
(Vergl.  Geschichte  der  Akademie  S.  29).

Leısxız,  Grundrifs  eines  Bedenckens  von  Aufrichtung  einer  Societät
in  Teutschland  zuAufnehmen  der  Künste  und  Wilsenschafften  (1669/70).
[Krorr,  Die  Werke  von  Leissız.  1.  Bd.  S.  111  ff]
$  ı.  Die  Stück  dieses  Bedenckens  sind  ı)  ob,  2)  wie  sie  aufzurichten.  Wiewohl
  was  man  sagen  wird,  wie  sie  aufzurichten,  dienen  wird  zu  beweisen,  dafs
aufzurichten.  Soviel  man  von  ihrer  Natur  und  Eigenschaft  gedencken  wird,
so  viel  wird  man  Exempel  ihrer  Wirckung  und  Nuzens  erzehleu  müssen.