392  5.  Lexisxiz,  Consultatio  de  instituenda  Societate  Germana.

M.  Fleming,  *Reiselius,  *Schaeffer,  Kornman,  Eckardi,  Lomeier,  Siverus,  Vagetius,
Feldenus,  Ottius,  Screta,  Steno,  Swaıinnerdam,  Boccone,  Vinhold,  Gericke,
E.  Homberg,  Wedel  (Jenae),  Pratis,  "Reiherus,  °P.  Kochanski  si  quis  Capucinus
curiosus.  DresdaeD.....  cujus  nomen  nunc  non  succurrit.  Leewenhoeck,  Tschirnhaus,
  P.  Lana,  P.  Fabri,  Bohne,  Ettmüller,  Langelot,  Major,  Casp.  Bartolini,  Olisius
Jacobaeus,  And.  Müllerus,  Gisebertus,  Placcius,  Rolam  in  Suecia,  Rudbeckins,
Zimmermann,  autor  hypothesis  Cono-Ellipticae  (pastor  in  ducatu  \Vurtenbergensi),
Reichelt  (Argentorati),  Gudius,  Mengolus  (Bononiae).

Exponendum  eınendandae  Physicae  desideriumn.  Addendae  rationes.  «uae
omnium  ingeniis  conveniant:  Theologus  considerabit,  Deum  nos  pariter  ac  cacteras
res  oınnes  sapientiae  ac  potentiae  suae  patefaciendae  causa  creavisse,  et  pinm  esse
qui  autoris  consilio  obedit.  Philosophus  fatebitur,  mentem  perfici  contemplatione
adınirandorum  naturae  operum,  et  cibum  aniıni  veritatem  esse.  Medicus  agnoscet,
cum  nibil  post  animi  virtutes  sanitate  sit  praestantius,  in  ea  inquirendum  esse,
qnae  sanitati  conveniunt  aut  contraria  sunt,  id  est  in  naturam  rerum.  Id  non  tantım
prudentiae  esse,  qua  nobis  servimus  et  nostris,  sed.et  pietati,  ut  tot  infelieibus
succurratur.  Unde  passiım  principes  et  matronae’illustres  et  religiosissimi  viri  non
tantuım  curiositate,  sed  et  caritate  moti  in  naturae  arcana  inynirunt.  Politici  autem
seiunt,  basin  reipublicae  esse  artes  atque  opificia  aliosyue  labores,  quibus  homines
rudem  materiam  a  natura  praebitaın  obtinent,  eruunt,  elaborant  ad  vitae  usus  et
commercia,  et  saepe  ıninutis  quibusdam  inventis  hujusmodi  (ut  halecis  conditura)
incrementum  ceivitatum  inniti.

Cum  tanta  sit  Physicae  verae  utilitas,  mirandum  est,  tantam  ejus  imperfectivnem
  esse.  Alii  versantur  circa  formas  et  qualitates  nimis  abstractas,  qnas
nec  satis  intelligunt,  nec  in  natura  ostendere  nec  ad  usum  transferre  possunt.  Ali
magis  in  natura  versati  nimium  tribuunt  analogiis  ab  una  re  sensibili  ad  aliam,  ut
magnetismis,  ideis  operatricibus,  radiationibus,  acidis,  fermentis,  unde  ımagna  oritur
incertitudo  sententiarum  et  ambiguitas  explicationum.  Alii  hypotheses  condunt
intelligibiles  quidem,  sed  nimis  a  sensilibus  rebus  remotas,  nec  proinde  ad  eas
tractandas  servientes.  Quidam  experimenta  quidem  habent,  sed  nihil  ex  illis  ducunt,
nec  ad  universalium  naturae  legum  arcana  assurgunt.  Plerique  omnes  vix  aliqynid
praeclari  in  plıysicis  efficere  aut  praedicere  possunt,  nisi  casıu,  quod  certum  est
signum  artis  imperfectae.

Itayue  consultatio  instituenda  cum  viris  boni  publici  naturaeque  aınantibus
et  intelligentibus,  quanaın  ratione  quam  brevissime  occurri  possit  huic  malo,  ut
non  tantum  posteritas,  sed  et  nos  ipsi  intra  aliquot  annos  jam  aliquem  laborum
nostrorum  fructum  eflectu  ipso  percipere  possimus.  Satius  enim  est  per  gradus
eundo  aliquid  saltem  absolvere,  yuam  nimia  moliri,  quorum  utilitas  alio  deimum
seculo  se  proferre  possit.

Opinio  Proponentis  huc  redit:

l.  Necessariam  esse  societateın  yquandam  inter  viros  doctos  et  curiosos  et
candidos.

Il.  Operas  inter  eos  esse  partiendas.

II.  Consilia  pariter  et  opera  esse  communicanda.

IV.  Rem  ita  instituendam,  ut  quisque  agat,  quod  suo  arrideat  genio,  sed
ita  tamen,  ut  id  ipsum  ad  societatis  scopum  sit  praeaptatum.

V.  Scopun  primarium  esse  debere,  invenire  causas  veras  rerum  physicarum
easque  tales,  quae  operibus  atque  praedietionibus  comprobentur.

VI.  Media  ad  hune  scopum  necessaria  esse  duo:  experimenta  vera  et  experimentorum
  aptaım  ad  causas  inveniendas  coordinationem.

VI.  Itaque  annotanda  sunt  experimenta  notabiliora  (quae  qualia  sint  alias  dicemus),
  sive  jam  extent  scripta  in  libris,  ita  tamen,  ut  gradu  certitudinis  discernantur.